Podobnie jak w Polsce, również w Hiszpanii kupno mieszkania, domu lub działki stanowi istotną inwestycję, która może być szczególnie skomplikowana, gdy dana nieruchomość posiada więcej niż jednego właściciela. Taka sytuacja – określana w prawie hiszpańskim jako copropiedad lub proindiviso – występuje najczęściej w przypadku nieruchomości odziedziczonych przez rodzeństwo, wspólnych zakupów dokonywanych przez partnerów, członków rodziny, znajomych lub inwestorów.
Zgodnie z prawem hiszpańskim współwłasność oznacza, że każda z osób wpisanych w Rejestrze Nieruchomości (Registro de la Propiedad) posiada udział w prawie własności całej nieruchomości, bez przypisania konkretnej, fizycznie wydzielonej części. Oznacza to, że udziały mają charakter wyłącznie procentowy, a decyzje dotyczące nieruchomości – w szczególności jej sprzedaży – wymagają zgody wszystkich współwłaścicieli.
Podstawy prawne współwłasności w Hiszpanii zostały uregulowane w hiszpańskim Kodeksie cywilnym (Código Civil), w szczególności w art. 392, który stanowi, że współwłasność istnieje wówczas, gdy własność rzeczy lub prawa przysługuje pro indiviso kilku osobom. Szczegółowe zasady dotyczące praw i obowiązków współwłaścicieli, sposobu korzystania z nieruchomości oraz możliwości zniesienia współwłasności zostały zawarte w art. 392–406 Código Civil.
Kluczowe kwestie związane z zakupem nieruchomości posiadającej kilku współwłaścicieli
Poniżej omawiamy najistotniejsze zagadnienia prawne związane z zakupem nieruchomości w Hiszpanii, której właścicielem jest więcej niż jeden podmiot. Należy podkreślić, że każda transakcja ma swoją specyfikę i wymaga indywidualnej analizy stanu prawnego, ponieważ przyczyny współwłasności mogą być bardzo różne — od dziedziczenia, przez wspólne inwestycje, aż po podział majątku po rozwodzie.
Warto również pamiętać, że współwłaścicielami nie zawsze są wyłącznie osoby fizyczne — mogą nimi być także spółki, fundusze, masy spadkowe lub inne podmioty prawne, co dodatkowo wpływa na sposób przeprowadzenia transakcji.
W niniejszym opracowaniu skupiamy się na kluczowych aspektach prawnych związanych ze współwłasnością. Natomiast szczegółowy opis etapów transakcyjnych oraz ogólnej struktury nabycia nieruchomości w Hiszpanii został omówiony osobno i jest dostępny pod tym linkiem.
1. Weryfikacja właścicieli i stanu prawnego nieruchomości (nota simple)
Podstawowym etapem każdej transakcji jest uzyskanie aktualnej noty simple z Rejestru Nieruchomości (Registro de la Propiedad). W transakcjach, w których nieruchomość posiada kilku współwłaścicieli, dokument ten ma szczególne znaczenie.
Dokument ten pozwala ustalić:
› kto jest formalnie wpisany jako właściciel lub współwłaściciel nieruchomości,
› jaki jest zakres udziałów poszczególnych osób lub podmiotów,
› czy nieruchomość jest obciążona hipoteką, zajęciem komorniczym, służebnościami lub innymi prawami osób trzecich.
Analiza noty simple umożliwia ocenę, czy nieruchomość może być przedmiotem skutecznej sprzedaży oraz pozwala ograniczyć ryzyko prawne i finansowe przed zawarciem umowy.
2. Zgoda wszystkich współwłaścicieli na sprzedaż
W przypadku współwłasności (copropiedad / proindiviso) sprzedaż nieruchomości wymaga zgody wszystkich współwłaścicieli. Brak zgody choćby jednej osoby lub podmiotu – bądź brak możliwości skutecznego złożenia oświadczenia woli – uniemożliwia sfinalizowanie transakcji w standardowy trybie notarialnym.
Dlatego kluczowym elementem na wczesnym etapie jest ustalenie, czy wszyscy współwłaściciele faktycznie wyrażają wolę sprzedaży nieruchomości. W praktyce zdarzają się bowiem sytuacje, w których:
› nie ma możliwości skontaktowania się z jednym ze współwłaścicieli,
› jeden ze współwłaścicieli nie jest zainteresowany sprzedażą,
› wobec jednego ze współwłaścicieli toczy się postępowanie spadkowe, które nie zostało jeszcze zakończone.
W sytuacji braku porozumienia pomiędzy współwłaścicielami możliwe jest sięgnięcie do takich rozwiązań jak:
› mediacja lub negocjacje między stronami,
› postępowanie sądowe o zniesienie współwłasności (acción de división de la cosa común).
Każdy z tych wariantów wiąże się jednak z dodatkowymi kosztami, czasem oraz ryzykiem procesowym.
W przypadku, gdy jest wielu współwłaścicieli najlepszym rozwiązaniem jest wyznaczenie przez nich jednej osoby, która będzie negocjowała warunki transakcji.
3. Kwestia reprezentacji współwłaścicieli
W przypadku nieruchomości posiadającej wielu współwłaścicieli istotnym zagadnieniem organizacyjnym i prawnym jest kwestia reprezentacji stron transakcji. W praktyce można spotkać się z udzieleniem przez 
współwłaścicieli pełnomocnictwa jednej osobie — innemu współwłaścicielowi lub adwokatowi — która będzie reprezentować wszystkich współwłaścicieli w toku negocjacji oraz przy zawieraniu umów związanych ze sprzedażą nieruchomości.
Takie rozwiązanie znacząco usprawnia przebieg transakcji, jednak wymaga szczególnej staranności na etapie przygotowania dokumentów. Kluczowe jest bowiem, aby:
› wszyscy współwłaściciele zostali prawidłowo reprezentowani,
› pełnomocnictwa zostały udzielone w odpowiedniej formie (co do zasady w formie aktu notarialnego),
› zakres pełnomocnictwa obejmował wszystkie czynności niezbędne do skutecznego przeprowadzenia transakcji, w tym podpisanie umowy przedwstępnej (arras), umowy sprzedaży oraz aktu notarialnego.
Należy również zweryfikować, czy pełnomocnictwa są ważne, aktualne i skuteczne w świetle prawa hiszpańskiego, a w przypadku dokumentów sporządzonych za granicą — czy zostały prawidłowo zalegalizowane (np. poprzez apostille) oraz przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego.
Nieprawidłowo udzielone lub zbyt wąsko sformułowane pełnomocnictwo może prowadzić do nieważności czynności prawnych, opóźnień w transakcji lub nawet uniemożliwić jej sfinalizowanie. Z tego względu kwestia reprezentacji współwłaścicieli powinna być każdorazowo dokładnie przeanalizowana przed przystąpieniem do dalszych etapów transakcji.
4. Ustalenie ceny, umowa przedwstępna (arras) i finansowanie zakupu
Po uzgodnieniu ceny nieruchomości, co do zasady, następuje etap podpisania umowy rezerwacyjnej lub przedwstępnej (arras) oraz rozpoczęcia procesu pozyskiwania finansowania (jeśli kupujący go potrzebuje). Na tym etapie szczególnie istotne jest, aby jeszcze przed podpisaniem umowy arras upewnić się, że kupujący spełnia warunki umożliwiające uzyskanie kredytu hipotecznego w hiszpańskim banku.
Szczegółowe informacje na temat zasad, wymogów oraz procedury uzyskania kredytu hipotecznego w Hiszpanii zostały opisane w osobnym artykule, dostępnym pod poniższym linkiem.
5. Przygotowanie aktu notarialnego
Po osiągnięciu porozumienia co do warunków zakupu konieczne jest sporządzenie umowy sprzedaży nieruchomości (contrato de compraventa). Dokument ten powinien zawierać szczegółowe informacje dotyczące nieruchomości, danych właścicieli, ceny sprzedaży oraz wszelkich warunków szczególnych uzgodnionych pomiędzy stronami transakcji.
Z uwagi na złożoność hiszpańskiego prawa nieruchomości oraz częste różnice pomiędzy stanem faktycznym a wpisami w rejestrach, rekomendowane jest, aby umowa została przygotowana lub zweryfikowana przez wyspecjalizowanego prawnika nieruchomościowego.
Po podpisaniu umowy sprzedaży przygotowywana jest notarialna umowa przeniesienia własności (escritura de compraventa). Jest to kluczowy dokument, który skutecznie przenosi prawo własności nieruchomości na nabywcę. Akt notarialny musi zostać podpisany przez wszystkich współwłaścicieli, a następnie zgłoszony do Rejestru Nieruchomości.
5. Kolejne kroki po podpisaniu umowy
Po podpisaniu umowy sprzedaży kluczowe jest prawidłowe dopełnienie obowiązków formalnych i podatkowych, bez których nie jest możliwe skuteczne zakończenie transakcji.
W szczególności konieczne jest:
› uregulowanie wszystkich należnych podatków i opłat związanych z nabyciem nieruchomości,
› dokonanie wpisu nowego właściciela do Rejestru Nieruchomości, co zapewnia pełną ochronę prawną nabytych praw.
Dopiero zawarcie aktu notarialnego oraz jego prawidłowy wpis do rejestru skutkują nabyciem prawa własności w rozumieniu prawa hiszpańskiego i zabezpieczają interesy nabywcy wobec osób trzecich.
6. Znaczenie udziałów we współwłasności
W strukturze proindiviso każdy współwłaściciel posiada udział procentowy w całej nieruchomości, a nie w jej fizycznie wydzielonej części. Oznacza to, że:
› nawet niewielki udział daje prawo współdecydowania o sprzedaży,
› żaden współwłaściciel nie może samodzielnie rozporządzać całością nieruchomości,
› wszelkie decyzje o istotnym znaczeniu wymagają współdziałania wszystkich stron.
Transakcje dotyczące nieruchomości posiadających kilku współwłaścicieli są w Hiszpanii stosunkowo często spotykane, w szczególności w przypadku spadkobierców, a także par lub inwestorów, którzy nabyli nieruchomość wspólnie. Jak wynika z powyższego omówienia, tego typu transakcje istotnie różnią się od standardowego zakupu nieruchomości i wymagają znacznie bardziej szczegółowej analizy prawnej.
Poza klasycznymi elementami każdej transakcji nieruchomościowej konieczne jest bowiem zweryfikowanie dodatkowych, kluczowych kwestii, takich jak: struktura współwłasności, zgoda wszystkich współwłaścicieli, prawidłowa reprezentacja stron czy zakończenie ewentualnych postępowań spadkowych. Zaniedbanie któregokolwiek z tych aspektów może prowadzić do opóźnień, zwiększenia kosztów, a w skrajnych przypadkach — do niemożności skutecznego sfinalizowania transakcji.
Z tego względu przy zakupie nieruchomości objętej współwłasnością szczególnie rekomendowane jest skorzystanie z pomocy doświadczonego, polskojęzycznego adwokata w Hiszpanii, który przeanalizuje stan prawny nieruchomości, zadba o prawidłowy przebieg transakcji oraz zminimalizuje ryzyka prawne i finansowe po stronie nabywcy.
